هوش مصنوعی چیست؟
نقطهٔ شروع هر کاربر فارسیزبان: مفاهیم پایه، تاریخچه، انواع و آیندهٔ AI.
هوش مصنوعی چیست؟ راهنمای کامل فارسی برای شروع در ۱۴۰۵
هوش مصنوعی به زبان ساده: تاریخچه، انواع، مدلهای زبانی بزرگ، شبکههای عصبی و چرا ۱۴۰۵ نقطهٔ عطف کاربر فارسیزبان است.
خواندن مقاله
مقالههای منتشرشده
LLM چیست؟ راهنمای فارسی مدلهای زبانی بزرگ
وقتی ChatGPT جواب میده، وقتی Claude کدت رو اصلاح میکنه، وقتی آیرا متنت رو میفهمه، پشت همهٔ اینا یه LLM نشسته. ولی LLM دقیقاً چیه؟
شبکهٔ عصبی چیست؟ از نورون تا ترنسفورمر
اگه میخوای بفهمی ChatGPT، Gemini، یا هر مدل زبانی دیگهای اصلاً چطور «فکر» میکنه، باید از شبکهٔ عصبی شروع کنی.
یادگیری ماشین چیست؟
یادگیری ماشین (Machine Learning یا ML) شاخهای از هوش مصنوعی است که در آن به جای اینکه برنامهنویس قانون دقیق بنویسد، به ماشین داده میدهیم تا خودش قانون پیدا کند.
یادگیری عمیق چیست؟
یادگیری عمیق (Deep Learning) زیرشاخهای از یادگیری ماشین است که از شبکههای عصبی چندلایه برای یادگیری از داده استفاده میکند.
پردازش زبان طبیعی (NLP) چیست؟
وقتی به ChatGPT میگی «یه ایمیل رسمی برام بنویس» و مدل میفهمه «رسمی» یعنی چی و ایمیل مینویسه، پشت این اتفاق ساده، یه حوزه کامل از علم کامپیوتر نهفتهست که…
ترنسفورمر چیست؟ معماری انقلابی LLMها
در ۲۰۱۷، یه مقالهٔ هشتصفحهای از محققان گوگل با عنوان «Attention Is All You Need» منتشر شد.
تاریخچهٔ هوش مصنوعی، از تورینگ تا GPT-5
هوش مصنوعی یه شبه به وجود نیومده. از یه سوال فلسفی در دههٔ ۱۹۵۰ تا مدلهایی که امروز کد مینویسن و تصویر میسازن، یه مسیر ۷۰ ساله طی شده، با فرازونشیبهای جدی.
اخلاق در هوش مصنوعی
وقتی ChatGPT از نوشتن بدافزار سر باز میزنه، وقتی Gemini در توصیف چهرهها محتاطانه رفتار میکنه، یا وقتی یه مدل از جواب دادن به یه سوال امتناع میکنه، همه…
AGI، ASI و ANI، انواع هوش مصنوعی به زبان ساده
وقتی توی اخبار میخونی که «هوش مصنوعی دارد به انسان نزدیک میشه» یا «AGI تا پنج سال دیگه میرسه»، دقیقاً از چی حرف میزنن؟
انواع هوش مصنوعی
وقتی میگیم «هوش مصنوعی»، همه چیز رو زیر یه چتر جمع میکنیم، از فیلتر اسپم ایمیلت گرفته تا مدلی که میتونه کد پایتون بنویسه یا تصویر تولید کنه. این چتر خیلی گندهست.
آیندهٔ هوش مصنوعی
پیشبینی آیندهٔ AI کار سختیه، خیلی از کسانی که در ۲۰۱۸ گفتن «هنوز ده سال مونده تا LLMهای کاربردی داشته باشیم» امروز دارن با ChatGPT کار میکنن.
RAG چیست؟ ترکیب بازیابی و تولید در LLM
RAG چیست؟ ترکیب بازیابی و تولید در LLM یکی از مفاهیم پایهایه که اگه میخوای با هوش مصنوعی جدی کار کنی، باید قبل از هر چیز این رو دقیق بفهمی. این مقاله RAG چیست؟
Embedding چیست؟ نمایش معنایی متن در فضای برداری
Embedding چیست؟ نمایش معنایی متن در فضای برداری یکی از مفاهیم پایهایه که اگه میخوای با هوش مصنوعی جدی کار کنی، باید قبل از هر چیز این رو دقیق بفهمی.
Fine-tuning چیست؟
Fine-tuning، یا همون «تنظیم دقیق»، یکی از مفاهیم بنیادیه که خیلیها اسمش رو شنیدن ولی دقیقاً نمیدونن چیه و کِی لازم میشه.
توهم در هوش مصنوعی، چرا AI دروغ میسازد
اگه تا حالا از ChatGPT یا هر مدل زبانی دیگهای خواستی منبعی رو معرفی کنه و یه مقالهای بهت داده که اصلاً وجود نداشته، با توهم هوش مصنوعی (AI Hallucination)…
Prompt injection و امنیت LLM
تصور کن یه chatbot هوشمند برای شرکتت ساختی که میتونه سفارشهای مشتریها رو پردازش کنه. یه روز یه مشتری این پیام رو میفرسته…
AI alignment و safety به زبان ساده
در اوایل ۲۰۲۳، وقتی OpenAI GPT-4 رو معرفی کرد، یه اتفاق عجیب افتاد: بعضی از محققان خود OpenAI از سرعت توسعه ابراز نگرانی کردن.
تأثیر هوش مصنوعی بر کار و مشاغل
«آیا هوش مصنوعی کار من رو میگیره؟»، این سوالیه که تقریباً همه دارن میپرسن. جواب صادقانه اینه: بستگی داره.
تأثیر هوش مصنوعی بر آموزش
یه دانشآموز دبیرستانی در مشهد میتونه الان از همون هوش مصنوعیای استفاده کنه که یه محقق دانشگاه MIT ازش برای توضیح مفاهیم پیچیده استفاده میکنه.
هوش مصنوعی و مغز انسان
یه سوال که خیلیها میپرسن: «هوش مصنوعی واقعاً مثل مغز انسان کار میکنه؟» جواب کوتاهش «نه» هست، ولی داستان جالبتر از اینه که با «نه» ختم بشه.
RLHF، آموزش با بازخورد انسانی
ChatGPT در نوامبر ۲۰۲۲ منتشر شد و دنیا را شوکه کرد. نه به خاطر اینکه مدل زبانی بزرگ بود، GPT-3 از ۲۰۲۰ وجود داشت. بلکه به خاطر اینکه جوابش طبیعی، مفید، و ایمن بود.
مکانیزم Attention در ترنسفورمر
اگه کمی درگیر هوش مصنوعی شده باشی، حتماً کلمهٔ «Attention» رو شنیدی. توی مقالهٔ معروف «Attention Is All You Need» (2017) گوگل، این ایده معرفی شد و باعث شد…
هوش مصنوعی open source در مقابل closed source
مدل متنباز یا بسته؟ تفاوت واقعی Llama و DeepSeek با GPT و کلاد از نظر هزینه، حریم خصوصی، کیفیت فارسی و اینکه کدامیک از ایران عملاً قابل استفاده است.
Quantization و فشردهسازی مدلها
اگه تا حالا سعی کردی یه مدل زبانی بزرگ رو روی لپتاپ شخصیت اجرا کنی، احتمالاً با خطای «حافظه کافی نیست» یا سرعت حلزونی مواجه شدی.
هوش مصنوعی چندوجهی (Multimodal AI)
تا چند سال پیش، هر مدل AI یه کار میکرد: یا متن میفهمید، یا عکس میساخت، یا صدا تشخیص میداد.