نسخه‌های ChatGPT: GPT-4o، o1، o3، GPT-5

اگه تا حالا وارد ChatGPT شدی و از خودت پرسیدی «کدوم مدل رو انتخاب کنم؟»، تنها نیستی. OpenAI طی سه سال گذشته تعداد زیادی مدل منتشر کرد — GPT-4o، o1، o3، GPT-4.1، GPT-4.5 — که هر کدوم برای یه کاربرد خاص طراحی شده بودن. الان اما داستان خیلی ساده‌تر شده. بذار از اول توضیح بدم.

خط تکاملی مدل‌های ChatGPT

GPT-4o — مدل چندوجهی همه‌فن‌حریف

GPT-4o (که «o» اشاره به omni یا همه‌جانبه داره) در می ۲۰۲۴ معرفی شد و اولین مدل OpenAI بود که متن، صدا و تصویر رو به‌صورت یکپارچه پردازش می‌کرد — نه با پایپ‌لاین‌های جداگانه. تا اواخر ۲۰۲۴ پرکاربردترین مدل ChatGPT بود. سریع، باهوش، و برای اکثر کارهای روزمره کافی.

سری o — مدل‌های استدلالی

در کنار GPT-4o، OpenAI یه خط موازی راه انداخت: مدل‌هایی که قبل از جواب دادن «فکر می‌کنن». o1، o3، و o4-mini همه این خاصیت رو دارن. اینا برای مسائل ریاضی، برنامه‌نویسی، و منطق خیلی قوی‌ترن — ولی کندتر و گرون‌ترن. o3 در اوایل ۲۰۲۵ روی بنچمارک‌هایی مثل AIME و Codeforces رکورد زد.

GPT-4.1 و GPT-4.5

در اوایل ۲۰۲۵، GPT-4.1 به‌عنوان یه آپدیت کوچیک روی GPT-4o اومد — context window بزرگ‌تر (یک میلیون توکن) و عملکرد بهتر روی following-instructions. GPT-4.5 هم یه رله کوتاه بود که در بهار ۲۰۲۵ آمد و بزودی جاش رو به GPT-5 داد.

GPT-5 — ساده‌سازی اساسی

در می ۲۰۲۵ GPT-5 منتشر شد و OpenAI یه تصمیم بزرگ گرفت: به‌جای اینکه کاربرها از بین ده‌ها مدل انتخاب کنن، منوی مدل رو به سه گزینه ساده‌سازی کرد:

GPT-5.5 در آوریل ۲۰۲۶ اومد با معماری omnimodal بومی — یعنی صدا، متن و تصویر واقعاً یه مدل واحده، نه چند مدل کنار هم. روی SWE-Bench Verified عدد ۸۸.۷٪ رو ثبت کرد.

کدوم مدل برای کدوم کار؟

برای نوشتن، خلاصه، ترجمه: مدل Instant کافیه. سریع‌ترین و ارزون‌ترینه.

برای کد زدن، باگ‌یابی، ریاضی: مدل Thinking رو انتخاب کن. زمان بیشتری می‌بره ولی نتیجه قابل اعتمادتره.

برای پروژه‌های بلند، آنالیز اسناد، تحقیق عمیق: پلن Pro با مدل Pro بهترین گزینه‌ست.

وضعیت برای کاربر ایرانی

ChatGPT از ایران بلاک‌ه و نیاز به VPN داره. پرداخت هم فقط با کارت‌های بین‌المللی امکان‌پذیره که برای اکثر کاربران ایرانی دردسر داره. این موضوع رو در مقاله ChatGPT و تحریم‌ها مفصل‌تر بررسی کردیم.

اگه دنبال یه گزینه بدون این دردسرا هستی، آیراچت با پرداخت تومانی و دسترسی مستقیم در دسترسه — با این تفاوت که آیرا شناخت پیوسته داره، نه فقط حافظهٔ سطحی.

چیزی که اغلب نادیده گرفته می‌شه

خیلی‌ها GPT-5 رو با GPT-4 مقایسه می‌کنن و می‌گن «خیلی بهتر شده». ولی یه جنبهٔ مهم هست: همهٔ این مدل‌ها، حتی با Memory فعال، در سطح یه یادداشت‌بردار کار می‌کنن. ChatGPT تو رو به یاد می‌آره؛ نمی‌شناسه. این تفاوتی است که وقتی یه کاربر ماه‌ها از یه ابزار استفاده می‌کنه خودش رو نشون می‌ده.

همچنین بخوان

• ChatGPT چیست؟ راهنمای کامل فارسی
• ChatGPT در مقابل Claude — مقایسهٔ کامل
• ChatGPT Plus — آیا ارزش خریدن دارد؟
• شناخت پیوسته در هوش مصنوعی — چرا فراموش نکردن کافی نیست